De vogeltrek: welke vogels zie je alleen in de lente of herfst?
Stel je voor: je loopt in je favoriete stadspark, smartphone in de aanslag, en ineens zie je een groep vogels die je nog nooit eerder hebt gezien.
Ze zijn druk aan het foerageren of rusten even uit op hun lange reis. Dit is de vogeltrek in actie.
Sommige vogels zie je maar een paar weken per jaar, alleen in de lente of herfst. Als je weet welke soorten dit zijn, word je een betere stadsvogelaar en maak je de mooiste smartphonefoto’s. De vogeltrek is een van de meest fascinerende natuurverschijnselen. Miljoenen vogels reizen elk jaar tussen hun broedgebieden en overwinteringsgebieden.
In Nederland zijn we een belangrijke doorvoerhaven voor deze trekvogels. Je kunt ze dus ontmoeten zonder ver te reizen.
Je smartphone is het perfecte gereedschap om deze momenten vast te leggen. Met een paar slimme tricks maak je foto’s die net dat extra beetje magie hebben.
Wat is de vogeltrek eigenlijk?
De vogeltrek is de jaarlijkse reis van vogels tussen hun broedgebieden en overwinteringsgebieden. In de lente vliegen ze vanuit het zuiden naar het noorden om te broeden.
In de herfst keren ze terug naar warmere gebieden om te overwinteren.
Niet alle vogels trekken; sommige soorten blijven het hele jaar in Nederland. Maar trekvogels zie je dus alleen tijdens deze twee seizoenen. Waarom doen ze dit?
Het antwoord is simpel: voedsel en klimaat. In de lente is er in het noorden veel voedsel en minder concurrentie.
In de herfst wordt het hier kouder en schaast het eten. Voor ons als stadsvogelaars betekent dit dat we in maart-april en augustus-september extra alert moeten zijn. Dit is het moment om zangvogels, steltlopers en soms zelfs zeevogels te zien.
De vogeltrek is geen georganiseerd evenement, maar een natuurlijk ritme. Je kunt erop wachten, maar je moet wel weten waar en wanneer.
Welke vogels zie je alleen in de lente?
In de lente arriveren veel zangvogels uit het zuiden. Ze zijn vaak nog niet uitgekleurd, maar wel volop aan het zingen.
Een klassieker is de Fitis. Deze kleine groene zangvogel zie je van maart tot mei in parken en tuinen. Herken hem aan zijn lichte oogstreep en zijn opgewekte zang. De Fitis is een echte doortrekker, dus je ziet hem maar kort.
Een andere lente-trekker is de Boerenzwaluw. Ze komen in april aan om te broeden in de stad.
Je ziet ze laag over het water vliegen, op zoek naar insecten.
Hun diepblauwe rug en rode keel zijn prachtig op foto. Gebruik je smartphone met een snelle sluitertijd om hun beweging te vangen. Probeer een modus zoals ‘Actie’ of ‘Sport’ op je toestel.
Vergeet niet de Gierzwaluw. Ze arriveren in mei en blijven tot augustus.
Ze broeden in hoge gebouwen en vliegen constant hoog in de lucht. Hun sikkelvormige vleugels zijn uniek. Een telefoon met een goede zoomfunctie, zoals een iPhone 15 Pro of Samsung Galaxy S24 Ultra, helpt hier enorm. Een losse telefoonlens van bijvoorbeeld Apexel of Sirui (vanaf €80) geeft je nog meer detail.
Herfsttrek: de laatste kans op unieke soorten
De herfsttrek start al in augustus en loopt door tot november. Dit is het moment voor steltlopers en eenden.
De Tureluur zie je in september aan de waterkant. Ze foerageren druk in de modder. Je herkent ze aan hun rode snavel en poten.
Een smartphone met een macro-lens (vanaf €50) laat de details van hun snavel zien.
Een echte herfstfavoriet is de Grote Zaagbek. Deze eend arriveert in oktober en blijft tot maart. Ze broeden niet in Nederland, maar overwinteren in onze havengebieden.
Je ziet ze in de grachten van Amsterdam of aan de Maas. Hun bonte verenkleed is prachtig op foto.
Gebruik een statiefje van Joby (vanaf €30) om je telefoon stabiel te houden bij weinig licht.
Wie in november nog alert is, ziet misschien een Kramsvogel. Ze komen uit het noorden en foerageren in parken op bessen. Hun roze tinten zijn subtiel, maar je smartphone kan ze vangen met de juiste belichting. Probeer de portretmodus voor een onscherpe achtergrond. Zo springt de vogel eruit.
Smartphone tricks voor trekvogels
Om trekvogels goed te fotograferen moet je snel kunnen schakelen, zeker als je weet wanneer vogels het meest actief zijn. Trekvogels zijn vaak maar even in de buurt.
Oefen daarom met je smartphone. Zorg dat je camera-app snel opent. Op de meeste telefoons werkt een dubbeltik op de zijknop als shortcut.
Gebruik de juiste instellingen. Zet de resolutie op de hoogste stand (minimaal 12 megapixel).
Voor bewegende vogels kies je een sluitertijd van ten minste 1/500 seconde. Op een iPhone vind je dit in de ‘Pro’-modus. Op Android kun je dit instellen in de standaard camera-app of met een app als Open Camera. Een telefoonlens van Sirui of Moment (vanaf €100) geeft je meer zoom zonder kwaliteitsverlies.
Let op het licht. In de lente en herfst is het licht zachter dan in de zomer.
Gebruik de vroege ochtend of late middag voor de mooiste kleuren. Vermijd fel middaglicht dat schaduwen geeft. Een reflectiescherm van €20 kan helpen om schaduwen op te vullen. Of gebruik de ingebouwde belichtingscompensatie op je telefoon.
- Gebruik burst-modus voor snelle bewegingen.
- Zet flits uit om vogels niet te verstoren.
- Download een vogelherkenningsapp zoals Merlin Bird ID.
- Leer de typische geluiden van trekvogels.
Praktische tips voor stadsvogelaars
Ken de hotspots. In de lente en herfst kun je uitstekend vogels spotten bij water, zoals grachten en vijvers.
Ga naar het Vondelpark, de Erasmusbrug of de Utrechtse grachten. Op deze plekken zie je zwaluwen, steltlopers en eenden. Check ook de website van Sovon voor trektellingen en ontdek hoe de seizoenen het gedrag van stadsvogels beïnvloeden. Zo weet je waar het nu druk is.
Plan je tijd. De beste uren zijn tussen 7 en 10 uur ’s ochtends en 4 tot 7 uur ’s avonds.
Vogels zijn dan actief en het licht is zacht. Neem een kleine rugzak mee met je smartphone, een powerbank (vanaf €20) en een microvezeldoekje.
Zo ben je altijd klaar. Wees respectvol. Trekvogels zijn moe na hun reis.
Blijf op afstand en gebruik geen lokaas. Houd je telefoon stil en beweeg langzaam.
Zo maak je niet alleen mooie foto’s, maar help je de vogels ook. Een goede smartphone-foto is er een die de vogel niet stoort. De vogeltrek is een cadeautje voor elke stadsvogelaar.
Met je smartphone en een beetje kennis kun je deze seizoensgasten vastleggen.
Ga erop uit, blijf opletten en geniet van elke ontmoeting. Je zult versteld staan wat je allemaal kunt zien en fotograferen.